รับจ้างวาดรูปแล้วโดนเท สรุปแล้วใครคือเจ้าของลิขสิทธิ์ผลงาน

อาชีพนักวาดอิสระ (Freelance Illustrator) มักจะต้องเจอกับสารพัดปัญหาในการรับงานคอมมิชชัน (Commission) และหนึ่งในปัญหาคลาสสิกที่ทำเอาปวดหัวและเสียความรู้สึกที่สุดก็คือการ “ถูกลูกค้าเทกลางทาง” ไม่ว่าจะวาดไปแล้วครึ่งทาง หรือวาดจนเสร็จสมบูรณ์แล้วลูกค้ากลับหายเงียบ ไม่ยอมจ่ายเงินส่วนที่เหลือ

คำถามที่ตามมาคือ ภาพที่เราลงแรงวาดไปแล้วนั้น สรุปแล้วใครเป็นเจ้าของสิทธิ? เราสามารถนำไปขายต่อ หรือโพสต์ลงพอร์ตโฟลิโอได้หรือไม่? บทความนี้จะมาไขข้อข้องใจทางกฎหมายให้เข้าใจกันแบบง่ายๆ

หลักการพื้นฐานของ พ.ร.บ. ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 10 กันก่อน กฎหมายระบุไว้ว่า งานที่สร้างสรรค์ขึ้นจากการรับจ้าง (เช่น การจ้างวาดภาพ จ้างออกแบบโลโก้) ลิขสิทธิ์ในงานนั้นจะตกเป็นของ “ผู้ว่าจ้าง” (ลูกค้า) เว้นแต่จะมีการตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่นในสัญญา

นั่นหมายความว่า ในกรณีที่การซื้อขายเป็นไปตามปกติ ลูกค้าสั่งงาน นักวาดส่งงาน และลูกค้าจ่ายเงินครบถ้วน ลูกค้าจะมีสิทธิในภาพนั้นตามที่กฎหมายกำหนด หรือตามที่ตกลงขอบเขตการใช้งานกันไว้แต่แรก

แม้กฎหมายจะบอกว่าลิขสิทธิ์เป็นของผู้ว่าจ้าง แต่สิทธินั้น “ยังไม่เกิดขึ้นสมบูรณ์” หากผู้ว่าจ้างยังไม่ได้ทำตามข้อตกลงในการแลกเปลี่ยน ซึ่งก็คือการ “ชำระเงินค่าจ้าง”