งานศิลปะจากปัญญาประดิษฐ์ AI ปัญหาการกำหนดเจ้าของลิขสิทธิ์ในบริบทกฎหมายร่วมสมัย

ในปัจจุบัน AI ได้ถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือในการสร้างสรรค์งานศิลปะในหลากหลายรูปแบบ เช่น ภาพวาดดนตรีวรรณกรรมและงานออกแบบดิจิทัลการเกิดขึ้นของผลงานเหล่านี้ก่อให้เกิดคำถามเชิงกฎหมายที่สำคัญว่า “ใครคือผู้สร้างสรรค์” และ “ใครควรเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์” เนื่องจากกฎหมายลิขสิทธิ์ดั้งเดิมถูกออกแบบมาเพื่อคุ้มครองผลงานที่เกิดจากความคิดสร้างสรรค์ของมนุษย์เป็นหลัก

กฎหมายลิขสิทธิ์โดยทั่วไปกำหนดให้“ผู้สร้างสรรค์”ต้องเป็นบุคคลธรรมดาที่ใช้ความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ ในการก่อให้เกิดผลงานนอกจากนี้ผลงานต้องแสดงออก ในรูปแบบที่จับต้องได้ (fixation) และไม่เป็นเพียงแนวคิดลอยในบริบทของประเทศไทยพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์พ.ศ.2537และที่แก้เพิ่มเติมมิได้บัญญัติรองรับกรณี ที่ผลงานถูกสร้างขึ้นโดยAIอย่างชัดเจนส่งผลให้ต้องอาศัยการตีความตามหกทั่วไป

ในกรณีที่มนุษย์ใช้ AI เป็นเพียงเครื่องมือ เช่น การกำหนดคำสั่ง (prompt) การเลือกผลลัพธ์ และการปรับแต่งผลงานในระดับที่มีนัยสำคัญ อาจถือได้ว่ามนุษย์ยังคงเป็น “ผู้สร้างสรรค์” และมีสิทธิ์ในลิขสิทธิ์ของผลงานนั้น

หาก AI สามารถสร้างผลงานได้โดยปราศจากการแทรกแซงเชิงสร้างสรรค์ของมนุษย์อย่างมีนัยสำคัญ ปัญหาที่เกิดขึ้นคือไม่สามารถระบุ “ผู้สร้างสรรค์” ตามนิยามของกฎหมายได้ ส่งผลให้ผลงานดังกล่าวอาจไม่อยู่ภายใต้ความคุ้มครองลิขสิทธิ์

ในบางกรณี เงื่อนไขการใช้งานของแพลตฟอร์ม (Terms of Service) อาจกำหนดสิทธิในผลงานให้แก่ผู้ใช้ หรือสงวนสิทธิไว้กับผู้พัฒนาแพลตฟอร์ม ดังนั้น การกำหนดเจ้าของลิขสิทธิ์จึงอาจขึ้นอยู่กับสัญญาเป็นสำคัญ

ผลงานจาก AI อาจขาดองค์ประกอบของ “ความคิดสร้างสรรค์ของมนุษย์” ซึ่งเป็นเงื่อนไขสำคัญในการได้รับความคุ้มครองลิขสิทธิ์

AI มักได้รับการฝึกจากฐานข้อมูลขนาดใหญ่ที่อาจมีผลงานที่มีลิขสิทธิ์หากผลลัพธ์มีลักษณะคล้ายคลึง กับผลงานต้นฉบับ อาจก่อให้เกิดข้อพิพาทเรื่องการละเมิดลิขสิทธิ์

กฎหมายลิขสิทธิ์ในหลายประเทศยังไม่รองรับการสร้างสรรค์โดยAIอย่างชัดเจนทำให้เกิดความไม่แน่นอนทางกฎหมาย (legal uncertainty)

AIไม่สามารถเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ได้ตามหลักกฎหมายปัจจุบันแต่ความเป็นเจ้าของอาจตกอยู่กับมนุษย์ที่มีส่วนร่วมในกระบวนการสร้างสรรค์หรือเป็นไปตามเงื่อนไขของแพลตฟอร์มในอนาคตควรมีการปรับปรุงกฎหมายลิขสิทธิ์ให้สอดคล้องกับพัฒนาการของเทคโนโลยีโดยเฉพาะการกำหนดนิยามของ“ผู้สร้างสรรค์” และขอบเขตของการใช้AIอย่างชัดเจนเพื่อสร้างความสมดุลระหว่างการส่งเสริมนวัตกรรมและการคุ้มครองสิทธิของผู้สร้างสรรค์